Aşağıdaki notlar, sınav konularınıza göre hazırlanmıştır. Arama çubuğunu kullanarak hızlıca konu bulabilirsiniz.
Öykü (Hikaye) Yapı Unsurları
DERS: EdebiyatTemel Konuİlgili: Kişi, Yer (Mekan), Zaman, Olay ÖrgüsüDönem: Öykü İnceleme
Temel Kavramlar / Tanımlar:
KİŞİ (Karakter/Tip): Olayı yaşayan, ona yön veren kahramanlar. (Tip: Tek yönlü, Karakter: Çok yönlü).
YER (Mekan): Olayın geçtiği çevre. Mekan, karakterin psikolojisini yansıtmak için de kullanılabilir.
ZAMAN: Olayın başlangıcı, bitişi ve ne kadar sürdüğü. (Belirli veya belirsiz olabilir).
OLAY ÖRGÜSÜ: Olayların neden-sonuç ilişkisiyle mantıksal bir sıra oluşturması.
Ana Fikirler / Sonuçlar:
Bu dört unsur, bir hikayenin temel iskeletini oluşturur.
Sınavda bir metin üzerinden bu unsurları bulmanız ve analiz etmeniz istenebilir.
❗ AKK Özel Sınav Notu: Bir metni analiz ederken ilk bakılması gereken temel yapı taşlarıdır.
Anlatıcı ve Bakış Açıları
DERS: EdebiyatAnlatım Tekniğiİlgili: 1. Kişi (Ben), 3. Kişi (O)Dönem: Öykü İnceleme
Temel Kavramlar / Tanımlar:
KAHRAMAN (BİRİNCİ KİŞİ) BAKIŞ AÇISI: Anlatıcı 'Ben' dilini kullanır. Olayları kendi yaşayan kişidir. Sadece kendi bildiklerini ve hissettiklerini aktarır.
İLAHİ (TANRISAL) BAKIŞ AÇISI: Anlatıcı 'O' dilini kullanır. Her şeyi bilir (geçmiş, gelecek, karakterlerin zihni).
GÖZLEMCİ (MÜŞAHİT) BAKIŞ AÇISI: Anlatıcı 'O' dilini kullanır. Bir kamera tarafsızlığıyla sadece gördüklerini aktarır. Karakterlerin zihnini veya geleceklerini bilmez.
Ana Fikirler / Sonuçlar:
Örnek (İlahi): 'Ali kapıyı açarken korkuyordu ama belli etmemeye çalıştı.'
Örnek (Kahraman): 'Kapıyı açarken korktum ama belli etmemeye çalıştım.'
Örnek (Gözlemci): 'Ali kapıyı açtı, bir an duraksadı ve içeri girdi.'
❗ AKK Özel Sınav Notu: Anlatıcı (1./3. kişi) ile Bakış Açısı (bildiği şeyler) farklı kavramlardır. Sınavda ikisi de sorulabilir.
Öykü Türleri (Olay ve Durum Hikayesi)
DERS: Edebiyat20. Yüzyılİlgili: Guy de Maupassant (Olay), Anton Çehov (Durum)Dönem: Öykü İnceleme
Temel Kavramlar / Tanımlar:
OLAY HİKAYESİ (Maupassant Tarzı): Serim, düğüm, çözüm bölümleri belirgindir. Güçlü bir olay örgüsü ve merak unsuru vardır. Beklenmedik bir sonla biter.
DURUM HİKAYESİ (Çehov Tarzı): Olaydan çok, yaşamdan bir kesit veya bir anı anlatır. Serim, düğüm, çözüm zorunlu değildir. Merak unsuru geri plandadır.
Ana Fikirler / Sonuçlar:
Türk Edebiyatında Olay Hikayesi Temsilcisi: Ömer Seyfettin.
Türk Edebiyatında Durum Hikayesi Temsilcisi: Sait Faik Abasıyanık, Memduh Şevket Esendal.
Sait Faik'in 'Bir İlkbahar Hikayesi' adlı metni, durum hikayesine örnektir.
❗ AKK Özel Sınav Notu: Hangi yazarın hangi türe yakın olduğunu bilmek önemlidir.
Edebi Akımlar (Öyküye Etkileri)
DERS: Edebiyat19. ve 20. Yüzyılİlgili: Realizm, Natüralizm, RomantizmDönem: Edebi Akımlar
Temel Kavramlar / Tanımlar:
ROMANTİZM (Coşumculuk): Duygu ve hayallere önem verir. İyi-kötü çatışması nettir. 'Ben' ön plandadır.
REALİZM (Gerçekçilik): Gözleme dayalı, nesnel anlatım. Yaşanmış ya da yaşanabilir olaylar. Çevre tasvirleri önemlidir.
NATÜRALİZM (Doğalcılık): Realizmin ileri aşaması. Deneysel roman. Soya çekim ve çevre (Determinizm) önemlidir. Toplumun 'çirkin' yönlerini de gösterir.
Ana Fikirler / Sonuçlar:
Cumhuriyet Dönemi öykücülerinin çoğu Realizm ve Natüralizm'den (Toplumcu Gerçekçiler) etkilenmiştir.
Bireyin iç dünyasını anlatanlar ise Romantizm (duygu) ve Realizm'in (psikolojik gerçekçilik) birleşimini kullanır.
❗ AKK Özel Sınav Notu: Cumhuriyet Dönemi öykü anlayışları bu temel akımlardan beslenir.
İÇ KONUŞMA (Monolog): Karakterin kendi kendine konuşması, düşüncelerini mantıklı bir sırayla aktarması. 'Ben şimdi ne yapacağım?'
BİLİNÇ AKIŞI: Düşüncelerin, çağrışımların mantıksal bir sıra olmadan, hızlı ve düzensiz akışı. 'Kapı çaldı, ah dün aldığım ekmek de bayatladı, keşke gitmeseydim...'
GERİYE DÖNÜŞ (Flashback): Olay anından geçmişteki bir anıya veya olaya gidilmesi.
ÖZETLEME: Olayların veya zamanın hızlıca, özetlenerek anlatılması. 'Aradan üç yıl geçti...'
Ana Fikirler / Sonuçlar:
Bu teknikler, özellikle 'Bireyin İç Dünyasını Esas Alan' (Tarık Buğra) ve 'Modernist' yazarlar tarafından sıkça kullanılır.
❗ AKK Özel Sınav Notu: Bilinç akışı (karmaşık) ile iç konuşmayı (daha düzenli) karıştırma.
Cumhuriyet Dönemi Öykü Anlayışları
DERS: Edebiyat1923-1950 Arasıİlgili: Toplumcu Gerçekçi, Bireyci, Milli DuyarlılıkDönem: Cumhuriyet Dönemi
2. BİREYİN İÇ DÜNYASINI ESAS ALAN ANLAYIŞ: Psikolojik tahlil, bunalım, yabancılaşma, rüyalar. Olaydan çok karakterin ruh haline odaklanır. (Tarık Buğra, Sait Faik Abasıyanık, Sevinç Çokum).
Cümle vurgusu, yükleme en yakın öğededir (Yüklem fiil ise).
ARA SÖZ: Bir öğenin açıklayıcısı olabilir veya cüm_dışı unsur olabilir.
❗ AKK Özel Sınav Notu: TAMLAMALAR, DEYİMLER VE SÖZ GRUPLARI ASLA BÖLÜNMEZ! Öğeleri ayırırken bunlara dikkat et.
Yazım Yanlışları (Sık Çıkanlar)
DERS: Dil BilgisiTemel Konuİlgili: TDKDönem: Yazım Kuralları
Temel Kavramlar / Tanımlar:
BAĞLAÇ OLAN 'de'/'da': Cümleden çıkarılınca anlam bozulmaz (Sadece daralır). Ayrı yazılır. (Örn: Sen de gel.)
EK OLAN '-de'/-da': Cümleden çıkarılınca anlam bozulur. Bitişik yazılır. (Örn: Evde kaldım.)
BAĞLAÇ OLAN 'ki': Ayrı yazılır. (Örn: Duydum ki unutmuşsun.) (İstisna: SOMBAHÇEM - Sanki, Oysa, Meğer, Belki, Halbuki...)
EK OLAN '-ki': Bitişik yazılır. (Örn: Evdeki hesap, seninki...)
Ana Fikirler / Sonuçlar:
BÜYÜK HARFLER: Kurum/kuruluş adları, belirli bir tarih bildiren ay/gün adları (10 Kasım 1938), dönem adları (Cumhuriyet Dönemi Edebiyatı) büyük harfle başlar.
BİRLEŞİK SÖZCÜKLER: Her şey (ayrı), birçok (bitişik), hiçbir (bitişik), pek çok (ayrı), art arda (ayrı), birdenbire (bitişik).
❗ AKK Özel Sınav Notu: 'de' ve 'ki' yazımı her sınavın banko konusudur.
Paragraf Bilgisi ve Yazma
DERS: Dil BilgisiAnlatımİlgili: Giriş, Gelişme, SonuçDönem: Paragraf
Temel Kavramlar / Tanımlar:
KONU: Paragrafta en çok neden bahsediliyor?
ANA FİKİR: Yazarın okuyucuya vermek istediği asıl mesaj nedir?
GİRİŞ CÜMLESİ: Konuyu tanıtır, genel bir yargıdır. (Bağlaçla başlamaz).
GELİŞME CÜMLESİ: Ana fikri destekleyen yardımcı fikirler, örnekler, tanımlamalar içerir.
SONUÇ CÜMLESİ: Paragrafı özetler ve bir yargıya bağlar.